Home Breaking News मराठ्यांचा गौरवशाली इतिहास आता जगभरातील अभ्यासकांसाठी डिजिटल स्वरूपात उपलब्ध!

मराठ्यांचा गौरवशाली इतिहास आता जगभरातील अभ्यासकांसाठी डिजिटल स्वरूपात उपलब्ध!

17
0
पुणे : महाराष्ट्राच्या आणि देशाच्या गौरवशाली इतिहासाचे जतन, संवर्धन आणि जागतिक स्तरावर प्रसारण करण्याच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलण्यात आले आहे. पुण्यातील ११६ वर्षांची ऐतिहासिक परंपरा लाभलेल्या भारत इतिहास संशोधक मंडळाच्या ऐतिहासिक कागदपत्रांच्या डिजिटायझेशन प्रकल्पाच्या पहिल्या टप्प्याचे लोकार्पण केंद्रीय गृह तथा सहकार मंत्री अमितभाई शाह यांच्या शुभहस्ते करण्यात आले. या प्रकल्पामुळे मंडळात जतन करून ठेवण्यात आलेली अनेक दुर्मिळ ऐतिहासिक कागदपत्रे आता डिजिटल माध्यमातून अभ्यासक, संशोधक आणि इतिहासप्रेमींसाठी उपलब्ध होणार आहेत.
भारत इतिहास संशोधक मंडळ गेल्या ११६ वर्षांपासून इतिहास संशोधन, ऐतिहासिक साधनांचे संकलन आणि त्यांचे जतन करण्याचे महत्त्वपूर्ण कार्य करत आहे. मंडळाकडे उपलब्ध असलेल्या असंख्य ऐतिहासिक दस्तऐवजांमध्ये मराठ्यांच्या इतिहासाशी संबंधित अनेक महत्त्वपूर्ण संदर्भ आणि तत्कालीन काळातील घटनांची माहिती दडलेली आहे. हा ऐतिहासिक ठेवा केवळ एका संस्थेपुरता मर्यादित न राहता जगभरातील संशोधकांपर्यंत पोहोचावा, या उद्देशाने डिजिटायझेशनचा महत्त्वाकांक्षी उपक्रम हाती घेण्यात आला.
२०२१ मध्ये प्रकल्पाचा शुभारंभ; पहिल्या टप्प्याचे लोकार्पण
या डिजिटायझेशन प्रकल्पाचा शुभारंभ २०२१ मध्ये शिवशाहीर बाबासाहेब पुरंदरे यांच्या उपस्थितीत करण्यात आला होता. त्यानंतर ऐतिहासिक कागदपत्रांचे डिजिटल स्वरूपात जतन आणि त्यांची माहिती ऑनलाइन उपलब्ध करण्याच्या दृष्टीने काम सुरू करण्यात आले. या प्रकल्पातील पहिल्या टप्प्याचे आता अधिकृत लोकार्पण करण्यात आले आहे.
पहिल्या टप्प्यात सुमारे १० हजार ऐतिहासिक कागदपत्रे संकेतस्थळावर उपलब्ध करण्यात आली आहेत. त्यामुळे इतिहास संशोधनासाठी आवश्यक असणारे अनेक दुर्मिळ संदर्भ आता डिजिटल माध्यमातून पाहणे आणि अभ्यासणे शक्य होणार आहे. विशेषतः दूरवरून संशोधन करणाऱ्या अभ्यासकांना आणि विद्यार्थ्यांना या सुविधेचा मोठा फायदा होण्याची अपेक्षा आहे.
बखरींपासून मुघल फर्मानांपर्यंत दुर्मिळ ऐतिहासिक ठेवा
या डिजिटल संग्रहामध्ये बखरी, मुघल फर्माने, हस्तलिखिते, ताम्रपट, चित्रे, नकाशे, शिल्पे, शस्त्रे, शिलालेख, भूमिपत्रे आणि दुर्मिळ ग्रंथांचा समावेश करण्यात आला आहे. या ऐतिहासिक साधनांमधून तत्कालीन राजकीय, सामाजिक आणि सांस्कृतिक परिस्थितीचा अभ्यास करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण माहिती उपलब्ध होणार आहे.
इतिहासाच्या अभ्यासात मूळ दस्तऐवजांना विशेष महत्त्व असते. जुन्या कागदपत्रांमधील नोंदी, तत्कालीन आदेश, ऐतिहासिक नकाशे आणि हस्तलिखिते यांमधून अनेक ऐतिहासिक घटनांचे संदर्भ समजून घेण्यास मदत होते. त्यामुळे या दस्तऐवजांचे डिजिटल स्वरूपात जतन करणे ही काळाची गरज होती.
डिजिटायझेशनमुळे दुर्मिळ कागदपत्रांचे दीर्घकालीन जतन करण्यास मदत होणार असून, संशोधकांना त्यांच्या अभ्यासासाठी आवश्यक असलेले संदर्भ अधिक सुलभतेने उपलब्ध होऊ शकतील. मराठ्यांच्या इतिहासाचा अभ्यास करणाऱ्या देश-विदेशातील संशोधकांसाठी हा डिजिटल संग्रह महत्त्वपूर्ण ठरणार आहे.
इतिहास संशोधनाला जागतिक व्यासपीठ
भारत इतिहास संशोधक मंडळाने जतन केलेला हा ऐतिहासिक ठेवा डिजिटल माध्यमातून उपलब्ध झाल्याने भारतीय इतिहासाच्या अभ्यासाला नवी दिशा मिळण्याची अपेक्षा आहे. विशेषतः मराठ्यांच्या पराक्रमाचा, प्रशासनाचा, सामाजिक जीवनाचा आणि सांस्कृतिक वारशाचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधकांना या उपक्रमाचा लाभ होईल.
इतिहासातील दुर्मिळ साधने पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचविणे, ऐतिहासिक दस्तऐवजांचे महत्त्व अधोरेखित करणे आणि नव्या पिढीमध्ये इतिहास संशोधनाची आवड निर्माण करणे, या दृष्टीनेही हा उपक्रम महत्त्वाचा आहे. डिजिटल तंत्रज्ञानाच्या मदतीने ऐतिहासिक वारसा अधिक व्यापक स्तरावर पोहोचविण्याचा हा प्रयत्न ठरत आहे.
मान्यवरांची उपस्थिती
या लोकार्पण सोहळ्याला मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, उपमुख्यमंत्री सुनेत्रा पवार, केंद्रीय राज्यमंत्री मुरलीधर मोहोळ, मुरकुंबी इतिहास उपक्रमाचे नरेंद्र मुरकुंबी, भारत इतिहास संशोधक मंडळाचे अध्यक्ष प्रदीप रावत, सचिव पांडुरंग बलकवडे, कोषाध्यक्ष नंदकुमार निकम यांच्यासह अन्य मान्यवर उपस्थित होते.
भारत इतिहास संशोधक मंडळाच्या ११६ वर्षांच्या संशोधन परंपरेला आधुनिक डिजिटल तंत्रज्ञानाची जोड मिळाल्याने ऐतिहासिक दस्तऐवजांच्या जतन आणि प्रसारासाठी हा उपक्रम महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे. पहिल्या टप्प्यातील १० हजार दस्तऐवजांमुळे संशोधनासाठी नवे संदर्भ उपलब्ध होणार असून, भारतीय इतिहासाचा अमूल्य ठेवा जगासमोर आणण्याच्या प्रयत्नांना बळ मिळणार आहे.