मुंबईत अवकाळी पावसाच्या सरी; तरीही धुरक्याचे सावट कायम! दादर, माटुंगा, गोरेगावमध्ये पाऊस, हवेची गुणवत्ता खराब

मुंबई (प्रतिनिधी), शुक्रवार, ३० ऑक्टोबर २०२६ : मुंबईकरांना शुक्रवारी सकाळी हवामानाचा दुहेरी अनुभव आला. एकीकडे दादर, माटुंगा आणि पश्चिम उपनगरातील गोरेगावसह काही भागांत अवकाळी पावसाच्या हलक्या सरी कोसळल्या, तर दुसरीकडे शहरातील अनेक भागांवर धुरके आणि प्रदूषणाचे सावट कायम राहिले. वडाळा परिसरात धुरक्यामुळे दृश्यमानता कमी झाल्याचे चित्र दिसून आले, तर दक्षिण मुंबईतील काही भागांतही धूसर वातावरण पाहायला मिळाले. पावसामुळे उकाड्यापासून काहीसा दिलासा मिळण्याची अपेक्षा असतानाच हवेच्या खराब गुणवत्तेमुळे मुंबईकरांच्या आरोग्याचा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर आला आहे.

शुक्रवारी सकाळी मुंबईचा एकूण हवा गुणवत्ता निर्देशांक अर्थात AQI १६३ नोंदविण्यात आल्याची माहिती उपलब्ध झाली आहे. हा निर्देशांक संबंधित वर्गीकरणानुसार ‘खराब’ (Poor) श्रेणीत येतो. विशेष म्हणजे, शहरातील काही भागांत पावसाच्या सरी कोसळूनही हवेच्या गुणवत्तेत अपेक्षित सुधारणा झाल्याचे दिसून आले नाही. त्यामुळे अवकाळी पाऊस आणि धुरके अशा दोन्ही परिस्थितींचा सामना मुंबईकरांना करावा लागला.

दादर, माटुंगा आणि गोरेगावमध्ये पावसाची हजेरी

शुक्रवारी सकाळी दादर, माटुंगा आणि गोरेगाव परिसरात पावसाच्या हलक्या सरी कोसळल्या. दादर रेल्वे स्थानक परिसरातील आणि माटुंग्यातील निवासी भागांतील पावसाचे दृश्य समोर आले. ऑक्टोबर महिन्याच्या अखेरीस पावसाने अचानक हजेरी लावल्याने नागरिकांमध्ये आश्चर्य व्यक्त करण्यात आले.

सकाळच्या वेळेत कामासाठी बाहेर पडणारे कर्मचारी, विद्यार्थी, व्यापारी आणि प्रवाशांना या बदललेल्या हवामानाचा अनुभव आला. काही ठिकाणी पावसामुळे रस्ते ओले झाले, तर ढगाळ वातावरणामुळे काही काळ सूर्यप्रकाशही कमी झाला. मात्र, पावसाच्या सरी कोसळत असतानाच शहरातील इतर भागांत धुरक्याचे प्रमाण कायम असल्याचे दिसून आले. त्यामुळे पावसामुळे संपूर्ण मुंबईतील प्रदूषण कमी झाले, असे चित्र निर्माण झाले नाही.

वडाळा परिसरात धुरक्यामुळे दृश्यमानता कमी

मुंबईतील वडाळा परिसरातून समोर आलेल्या दृश्यांमध्ये वातावरणावर धुरक्याची दाट चादर पसरल्याचे दिसून आले. इमारतींचे स्पष्ट दृश्य दिसण्यास अडथळा निर्माण होत होता. दक्षिण मुंबईतील काही भागांतही आकाश धूसर दिसत होते.

शहरातील वाढते नागरीकरण, वाहनांची मोठी संख्या, बांधकामे, धूळ आणि इतर प्रदूषणकारी घटकांमुळे हवेच्या गुणवत्तेबाबत चिंता व्यक्त केली जात आहे. धुरके आणि धूळ एकत्रितपणे वातावरणात टिकून राहिल्यास दृश्यमानतेवर परिणाम होऊ शकतो. विशेषतः सकाळच्या आणि संध्याकाळच्या वेळेत रस्त्यांवर वाहनांची वर्दळ वाढत असल्याने अशा परिस्थितीत वाहनचालकांनी अधिक काळजी घेणे आवश्यक आहे. कमी दृश्यमानतेमुळे वाहनांचा वेग नियंत्रित ठेवणे आणि सुरक्षित अंतर राखणे महत्त्वाचे ठरते.

पाऊस झाला, तरी AQI १६३; प्रदूषणाचा प्रश्न कायम

शुक्रवारी सकाळी मुंबईचा एकूण AQI १६३ नोंदवण्यात आला. AQI.in च्या वर्गीकरणानुसार १०१ ते २०० हा निर्देशांक ‘खराब’ श्रेणीत मोडतो. त्यामुळे पावसाच्या सरी कोसळूनही मुंबईतील हवेची गुणवत्ता समाधानकारक स्तरावर पोहोचलेली नव्हती.

AQI म्हणजे हवेतील प्रदूषणाची स्थिती दर्शविणारा हवा गुणवत्ता निर्देशांक. या निर्देशांकाद्वारे हवेतील सूक्ष्म कण आणि इतर प्रदूषकांमुळे निर्माण होणाऱ्या प्रदूषणाची पातळी समजण्यास मदत होते. AQI वाढत गेल्यास हवेची गुणवत्ता अधिक खराब होत असल्याचे दर्शविले जाते.

शहरात पाऊस पडल्याने काही ठिकाणी वातावरणातील धूळ तात्पुरती खाली बसू शकते. मात्र, केवळ हलक्या पावसामुळे संपूर्ण शहरातील प्रदूषण कमी होईलच असे नाही. पावसाचे प्रमाण, वाऱ्याचा वेग, वातावरणातील आर्द्रता आणि प्रदूषणाचे स्रोत अशा अनेक घटकांवर हवेच्या गुणवत्तेतील बदल अवलंबून असतो. त्यामुळे मुंबईत पावसाची हजेरी असूनही AQI खराब श्रेणीत राहिल्याने प्रदूषण नियंत्रणासाठी दीर्घकालीन उपाययोजनांची गरज पुन्हा अधोरेखित झाली आहे.

तापमानात काहीसा दिलासा; मात्र उकाडा कायम राहणार

शुक्रवारी सकाळी किमान तापमान सुमारे २८ अंश सेल्सिअस नोंदविल्याचे वृत्त आहे. दिवसाचे कमाल तापमान सुमारे ३३ अंश सेल्सिअसपर्यंत जाण्याचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला होता. पुढील पाच ते सहा दिवसांत दिवसाचे तापमान साधारण ३३ ते ३५ अंश सेल्सिअसच्या आसपास राहण्याची शक्यता वर्तविण्यात आली आहे.

अलीकडील काही आठवड्यांपासून मुंबईकरांना उष्ण आणि दमट हवामानाचा सामना करावा लागत आहे. ऑक्टोबर महिना संपत आला असला, तरी मुंबईत थंडीची ठळक चाहूल अद्याप जाणवत नाही. पावसाच्या हलक्या सरींमुळे काही काळ हवेत गारवा जाणवला, तरी आर्द्रतेमुळे उकाड्याचा त्रास कायम राहण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे नागरिकांना सकाळी आणि रात्री हवेत काहीसा बदल जाणवला, तरी दुपारच्या वेळी उष्णता आणि दमटपणा जाणवू शकतो.

मुंबईत खऱ्या अर्थाने हिवाळा डिसेंबरपासून?

मुंबईतील हिवाळ्याची चाहूल कधी लागणार, असा प्रश्न नागरिकांकडून उपस्थित केला जात आहे. भारतीय हवामानशास्त्र विभागाचे मुंबई संचालक बिक्रम सिंह यांच्या हवाल्याने प्रसिद्ध झालेल्या वृत्तानुसार, मुंबईत हिवाळ्यासारखा जाणवणारा तापमानातील मोठा बदल डिसेंबरपासून अपेक्षित आहे.

मुंबईचे किनारपट्टीवरील भौगोलिक स्थान आणि समुद्राचा प्रभाव यामुळे इतर शहरांच्या तुलनेत येथे तापमानातील बदल काही प्रमाणात वेगळ्या स्वरूपात जाणवतात. दिवसाचे तापमान तुलनेने जास्त राहणे आणि हवेतील आर्द्रता टिकून राहणे यामुळे थंडीचा अनुभव उशिरा येऊ शकतो. सध्या मात्र मुंबईकरांना उकाडा, दमट हवामान, ढगाळ वातावरण आणि काही भागांतील अवकाळी सरी अशा बदलत्या हवामानाचा सामना करावा लागत आहे.

अवकाळी पावसाचा दैनंदिन जनजीवनावर परिणाम

मुंबईसारख्या वेगवान शहरात हवामानातील अचानक बदलांचा थेट परिणाम दैनंदिन जीवनावर होतो. सकाळच्या कार्यालयीन वेळेत पाऊस झाल्यास रेल्वे स्थानक परिसर, बसथांबे आणि प्रमुख रस्त्यांवर नागरिकांची धावपळ वाढू शकते. दादर, माटुंगा आणि गोरेगावसारख्या वर्दळीच्या परिसरांत पावसामुळे रस्त्यांवर ओलावा निर्माण होतो. वाहनचालकांनी वेग कमी ठेवणे, दुचाकीस्वारांनी हेल्मेटचा वापर करणे आणि पादचाऱ्यांनी रस्ता ओलांडताना खबरदारी घेणे गरजेचे आहे.

पावसाच्या सरी आणि धुरके एकाच वेळी दिसत असल्याने रस्त्यांवरील दृश्यमानतेकडेही विशेष लक्ष देण्याची आवश्यकता आहे. विशेषतः उड्डाणपूल, मोठे चौक आणि वर्दळीच्या रस्त्यांवर वाहन चालविताना सुरक्षित अंतर राखणे महत्त्वाचे आहे.

खराब हवेचा आरोग्यावर परिणाम; नागरिकांनी काळजी घेण्याचे आवाहन

हवेची गुणवत्ता खराब श्रेणीत गेल्यास काही नागरिकांना डोळ्यांची जळजळ, घशात खवखव, खोकला किंवा श्वास घेण्यास त्रास जाणवू शकतो. विशेषतः लहान मुले, ज्येष्ठ नागरिक आणि श्वसनविकार असलेल्या व्यक्तींनी प्रदूषणाच्या काळात अधिक काळजी घेणे आवश्यक आहे.

AQI वाढलेला असताना बाहेर दीर्घकाळ व्यायाम करणे किंवा धावणे टाळणे हितावह ठरू शकते. धुरके अधिक जाणवत असल्यास अनावश्यक बाहेरील हालचाली कमी कराव्यात. गरज असल्यास योग्य प्रकारचा, चांगल्या फिटिंगचा N95 मास्क वापरण्याचा विचार करता येईल. तसेच घराच्या परिसरात धूळ निर्माण करणाऱ्या कामांपासून शक्यतो दूर राहणे, वाहनांचा अनावश्यक वापर कमी करणे आणि सार्वजनिक वाहतुकीला प्राधान्य देणे अशा उपाययोजना प्रदूषण कमी करण्यासाठी उपयुक्त ठरू शकतात.

AQI श्रेणी समजून घेणे महत्त्वाचे

हवेच्या गुणवत्तेची स्थिती समजण्यासाठी AQI चे वर्गीकरण उपयोगी ठरते. उपलब्ध AQI.in वर्गीकरणानुसार निर्देशांकाच्या श्रेणी पुढीलप्रमाणे आहेत:

या वर्गीकरणानुसार मुंबईचा १६३ हा निर्देशांक खराब श्रेणीत येतो. मात्र, वेगवेगळ्या देखरेख संस्थांमध्ये मोजमापाची पद्धत आणि श्रेणींची नावे काही प्रमाणात वेगळी असू शकतात. त्यामुळे AQI पाहताना संबंधित स्रोत आणि त्याचे वर्गीकरण लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

मुंबईसमोर दुहेरी आव्हान; हवामान बदल आणि प्रदूषण नियंत्रण

मुंबई शहराला एका बाजूला बदलत्या हवामानाचा सामना करावा लागत आहे, तर दुसऱ्या बाजूला हवेच्या प्रदूषणाचा प्रश्न गंभीर बनत आहे. अचानक पाऊस, उष्णता, दमट वातावरण आणि धुरके यामुळे नागरिकांना एकाच दिवशी वेगवेगळ्या हवामान परिस्थितींचा अनुभव येत आहे.

शहरातील हवेची गुणवत्ता सुधारण्यासाठी वाहनांमधून होणारे उत्सर्जन, बांधकामांमधील धूळ, रस्त्यांवरील धूळ आणि कचरा जाळण्यासारख्या प्रकारांवर नियंत्रण आवश्यक आहे. यासाठी संबंधित यंत्रणांनी नियमित देखरेख करणे, प्रदूषणाच्या स्रोतांवर उपाययोजना करणे आणि नागरिकांमध्ये जनजागृती वाढविणे महत्त्वाचे आहे. पावसाच्या काही सरींनी तात्पुरता दिलासा मिळू शकतो; मात्र स्वच्छ हवा मिळविण्यासाठी नियोजनबद्ध आणि सातत्यपूर्ण प्रयत्नांची आवश्यकता आहे.