मुंबई (प्रतिनिधी), ३ नोव्हेंबर २०२६ : दिवाळी आणि आगामी सणासुदीच्या काळात नागरिकांना सुरक्षित व भेसळमुक्त खाद्यपदार्थ उपलब्ध व्हावेत, यासाठी महाराष्ट्राच्या अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) राज्यभरात मोठी कारवाई केली आहे. या विशेष मोहिमेत राज्यातील सात विभागांमधील ११४ आस्थापनांची तपासणी करून सुमारे ३.५३ लाख किलो अन्नपदार्थांचा, एकूण ९.०१ कोटी रुपये किमतीचा साठा जप्त करण्यात आला आहे. अन्नसुरक्षा नियमांचे गंभीर उल्लंघन आणि अस्वच्छतेच्या कारणांमुळे १९ अन्न व्यावसायिकांचे परवाने किंवा नोंदणी निलंबित करण्यात आली आहेत.
विशेष म्हणजे, छत्रपती संभाजीनगर येथील पतंजली आयुर्वेदच्या सुपर डिस्ट्रिब्युटरकडून संशयास्पद लेबलिंग आणि भेसळीच्या संशयावरून सुमारे २०.२० लाख रुपये किमतीचे २,२७९.७ लिटर गायीचे तूप जप्त करण्यात आले आहे. ही कारवाई FDA आयुक्त तुकाराम मुंढे यांच्या नेतृत्वाखालील विशेष तपासणी मोहिमेचा भाग असल्याचे वृत्त आहे.
दिवाळीपूर्वी राज्यभर तपासणी मोहीम
दिवाळीच्या काळात मिठाई, फरसाण, खाद्यतेल, तूप, मसाले, दूधजन्य पदार्थ आणि विविध खाद्यपदार्थांची मागणी मोठ्या प्रमाणावर वाढते. या वाढत्या मागणीच्या पार्श्वभूमीवर काही व्यावसायिकांकडून निकृष्ट दर्जाचे, चुकीचे लेबल असलेले किंवा अन्नसुरक्षा मानकांचे पालन न करणारे पदार्थ बाजात विक्रीसाठी आणले जाण्याची शक्यता असते.
ही बाब लक्षात घेऊन FDA ने राज्यातील सात विभागांमध्ये विशेष तपासणी मोहीम राबवली. मुंबई, कोकण, पुणे, नाशिक, छत्रपती संभाजीनगर, नागपूर आणि अमरावती या विभागांतील विविध अन्न व्यावसायिकांच्या आस्थापनांची तपासणी करण्यात आली.
या मोहिमेत खाद्यपदार्थांची गुणवत्ता, साठवणुकीची पद्धत, उत्पादनावरील लेबलिंग, स्वच्छता, कीटक नियंत्रण आणि आवश्यक कागदपत्रांची उपलब्धता यांची तपासणी करण्यात आली. नियमांचे उल्लंघन आढळलेल्या आस्थापनांवर जप्ती, परवाना निलंबन आणि गुन्हे दाखल करण्यासारखी कारवाई करण्यात आली.
या कारवाईतील विशेष लक्षवेधी बाब म्हणजे छत्रपती संभाजीनगर येथील सुंदरवाडी परिसरातील एम/एस दिव्य महावितरक या पतंजली आयुर्वेदच्या सुपर डिस्ट्रिब्युटरकडून गायीचे तूप जप्त करण्यात आले.
FDA च्या माहितीनुसार, या ठिकाणाहून एकूण ४,०३२ युनिट्स म्हणजेच २,२७९.७ लिटर तूप जप्त करण्यात आले. त्याची अंदाजित किंमत २०.२० लाख रुपये आहे.
या साठ्यातील २,९९८ युनिट्समध्ये १,३४९.१ लिटर तूप असून त्याची किंमत १२.२९ लाख रुपये आहे. तर उर्वरित १,०३४ युनिट्समध्ये ९३०.६ लिटर तूप असून त्याची किंमत ७.९१ लाख रुपये आहे.
या उत्पादनाबाबत चुकीचे लेबलिंग आणि भेसळीचा संशय व्यक्त करण्यात आला असून, प्राथमिक तपासात अन्न सुरक्षा आणि मानके कायदा, २००६ मधील तरतुदींचे उल्लंघन झाल्याचे आढळल्याचे FDA ने म्हटले आहे. या प्रकरणातील अंतिम निष्कर्ष संबंधित तपासणी आणि कायदेशीर प्रक्रियेनंतर स्पष्ट होणार आहेत.
१९ आस्थापनांचे परवाने निलंबित
राज्यातील विविध ठिकाणी तपासणीदरम्यान गंभीर अस्वच्छता आणि अन्नसुरक्षा नियमांचे उल्लंघन आढळल्याने १९ अन्न व्यावसायिकांचे परवाने किंवा नोंदणी निलंबित करण्यात आली आहे.
यामध्ये मिठाई, नमकीन, मसाले आणि इतर खाद्यपदार्थांचे उत्पादन व विक्री करणाऱ्या आस्थापनांचा समावेश आहे. मुंबई, अमरावती आणि छत्रपती संभाजीनगर विभागांतील काही आस्थापनांवर ही कारवाई करण्यात आली.
तपासणीदरम्यान काही ठिकाणी खाद्यपदार्थ अयोग्य परिस्थितीत साठवले जात असल्याचे, कीटक नियंत्रणाची योग्य व्यवस्था नसल्याचे, स्वच्छतेच्या नोंदी उपलब्ध नसल्याचे आणि आवश्यक कागदपत्रांचे पालन केले जात नसल्याचे आढळले.
खाद्यपदार्थ तयार करणाऱ्या ठिकाणी स्वच्छता आणि सुरक्षित साठवणूक ही अत्यावश्यक बाब आहे. त्याकडे दुर्लक्ष केल्यास नागरिकांच्या आरोग्याला धोका निर्माण होऊ शकतो. त्यामुळे परवाने निलंबित करण्याची कारवाई करण्यात आली आहे.
भिवंडीतील मोठी कारवाई; १.४४ लाख किलो खाद्यतेल जप्त
कोकण विभागातील ठाणे जिल्ह्यातील भिवंडी येथेही FDA ने मोठी कारवाई केली. एव्हेन्यू सुपरमार्ट्स लिमिटेडच्या आस्थापनातून विविध प्रकारचे सुमारे १,४४,२१८ किलो खाद्यतेल जप्त करण्यात आले.
मोठ्या प्रमाणावर खाद्यतेलाचा साठा जप्त झाल्याने या कारवाईकडे विशेष लक्ष वेधले गेले आहे. खाद्यतेलाच्या साठवणुकीची गुणवत्ता, उत्पादनाची माहिती, संबंधित कागदपत्रे आणि अन्नसुरक्षा नियमांचे पालन यांची तपासणी या मोहिमेत करण्यात आली.
सातारा आणि सोलापूरमध्येही कारवाई
पुणे विभागातही FDA ने खाद्यतेलाच्या साठ्यावर कारवाई केली. सातारा येथील स्वाती ऑइल मिल्समधून ६,६७१ किलो खाद्यतेल जप्त करण्यात आले. तर सोलापूर येथील एस. जी. ट्रेडर्समधून ६,२३५ किलो खाद्यतेल जप्त करण्यात आले.
साताऱ्यातील अमीन ट्रेडर्स येथून २०,५६० किलो तांदूळ, डाळी, गूळ आणि इतर खाद्यपदार्थांचा साठाही जप्त करण्यात आला.
या कारवायांमधून खाद्यतेल आणि दैनंदिन वापरातील अन्नपदार्थांच्या साठवणुकीवर तसेच गुणवत्तेवर FDA लक्ष ठेवून असल्याचे स्पष्ट झाले आहे.
१३ गुन्हे दाखल; १६ जणांना अटक
२८ ते ३१ ऑक्टोबर या कालावधीत प्रतिबंधित खाद्यपदार्थांच्या विक्री आणि साठवणुकीविरोधातही विशेष कारवाई करण्यात आली. या कालावधीत १७ आस्थापनांमधून सुमारे ७९.४० लाख रुपये किमतीचे प्रतिबंधित खाद्यपदार्थ जप्त करण्यात आले.
या कारवाईत १३ गुन्हे दाखल करण्यात आले असून १६ जणांना अटक करण्यात आली आहे. तसेच सात आस्थापने सील करण्यात आली आणि सहा वाहने जप्त करण्यात आली आहेत.
सणासुदीच्या काळात प्रतिबंधित पदार्थांची विक्री, साठवणूक आणि वाहतूक रोखण्यासाठी FDA कडून तपासणी अधिक तीव्र करण्यात आली आहे.
हॉटेल, रेस्टॉरंट आणि ढाब्यांवरही तपासणी
FDA ने केवळ उत्पादन आणि घाऊक विक्री करणाऱ्या आस्थापनांपुरती कारवाई मर्यादित ठेवलेली नाही. नाशिक, छत्रपती संभाजीनगर आणि नागपूर विभागांमध्ये ३४ हॉटेल, रेस्टॉरंट आणि ढाब्यांचीही तपासणी करण्यात आली.
या तपासणीत अन्नसुरक्षा आणि स्वच्छतेसंदर्भात त्रुटी आढळलेल्या २९ आस्थापनांना सुधारणा नोटिसा बजावण्यात आल्या आहेत. खाद्यपदार्थ तयार करण्याच्या जागेची स्वच्छता, अन्नाची झाकून साठवणूक, स्वयंपाकघरातील उपकरणांची स्थिती आणि कर्मचाऱ्यांकडून स्वच्छतेचे पालन होते का, यांची तपासणी करण्यात आली.
हॉटेलमध्ये ग्राहकांना दिले जाणारे अन्न सुरक्षित आणि स्वच्छ असणे आवश्यक आहे. त्यामुळे नोटीस मिळालेल्या आस्थापनांनी निर्धारित कालावधीत त्रुटी दूर करणे अपेक्षित आहे.
नागरिकांनी खाद्यपदार्थ खरेदी करताना काय काळजी घ्यावी?
दिवाळी आणि इतर सणांच्या काळात मोठ्या प्रमाणावर मिठाई, फरसाण, तूप, खाद्यतेल आणि मसाल्यांची खरेदी केली जाते. त्यामुळे नागरिकांनी खाद्यपदार्थ घेताना उत्पादनाची तारीख, अंतिम वापराची तारीख, उत्पादकाचे नाव, बॅच क्रमांक आणि FSSAI परवाना क्रमांक तपासणे महत्त्वाचे आहे.
उघड्यावर ठेवलेले, अस्वच्छ ठिकाणी तयार केलेले किंवा संशयास्पद पॅकिंग असलेले पदार्थ खरेदी करणे टाळावे. विशेषतः सवलतीच्या नावाखाली अत्यंत कमी दरात विकल्या जाणाऱ्या खाद्यपदार्थांबाबत ग्राहकांनी सावध राहावे.
अन्नपदार्थांच्या गुणवत्तेबाबत शंका असल्यास संबंधित अन्नसुरक्षा यंत्रणेकडे तक्रार नोंदविणे आवश्यक आहे. नागरिकांची जागरूकता आणि प्रशासनाची नियमित तपासणी या दोन्ही गोष्टींमुळे भेसळमुक्त अन्नपुरवठा सुनिश्चित करण्यास मदत होऊ शकते.
