नागपूर (प्रतिनिधी), २ नोव्हेंबर २०२६ : महाराष्ट्रातील सह्याद्री पर्वतरांगांमधील वृक्षसंपदेच्या संरक्षणाचा मुद्दा पुन्हा ऐरणीवर आला आहे. कर्जत तालुक्यातील प्रस्तावित वीज प्रकल्पासाठी तब्बल ३२ हजार ४९० झाडे तोडण्यास मंजुरी देण्यात आल्याच्या पार्श्वभूमीवर अभिनेते आणि पर्यावरणप्रेमी सयाजी शिंदे यांनी सरकारवर जोरदार टीका केली आहे. “महाराष्ट्रात कोरोनासारख्या ‘झाडखाऊ’ व्हायरसची लागण झाली आहे,” अशी बोचरी टिप्पणी करत त्यांनी राज्यव्यापी ‘सह्याद्री वाचवा’ आंदोलनाची घोषणा केली. सरकारने एकही झाड तोडले जाणार नाही, असे स्पष्ट जाहीर करेपर्यंत आंदोलन सुरू ठेवण्याचा निर्धार त्यांनी व्यक्त केला.
३२,४९० झाडांच्या तोडीला विरोध
रायगड जिल्ह्यातील कर्जत तालुक्यात प्रस्तावित असलेल्या सैदोंगर-१ जलविद्युत पंप्ड स्टोरेज प्रकल्पासाठी ३२,४९० झाडे तोडण्याची परवानगी देण्यात आल्याने पर्यावरणप्रेमी आणि स्थानिक ग्रामस्थांमध्ये नाराजी आहे. हा प्रकल्प गुजरातमधील टोरेंट पॉवर कंपनीशी संबंधित असून त्याची प्रस्तावित क्षमता ३,००० मेगावॅट आहे.
या प्रकल्पासाठी मोठ्या प्रमाणावर वनजमिनीचा वापर होणार असल्याने सह्याद्रीतील जैवविविधता, स्थानिक वन्यजीव आणि ग्रामस्थांच्या उपजीविकेवर परिणाम होण्याची भीती पर्यावरण कार्यकर्त्यांनी व्यक्त केली आहे.
“वीजनिर्मिती माणसासाठी आवश्यक आहे; पण त्यासाठी हजारो झाडांचा बळी का द्यायचा? विकासाच्या नावाखाली निसर्गाचे नुकसान होता कामा नये,” असा सवाल सयाजी शिंदे यांनी उपस्थित केला.
“विजेसाठी माणसाला विस्थापित करा, झाडांना नाही!”
सयाजी शिंदे यांनी विकास आणि पर्यावरण यांचा समतोल राखण्याची भूमिका मांडली. “विजेसाठी माणसाला विस्थापित करा, झाडांना नाही,” असे सांगत त्यांनी वृक्षसंवर्धनाचे महत्त्व अधोरेखित केले.
सह्याद्री हा केवळ डोंगररांगांचा भाग नसून महाराष्ट्राच्या पर्यावरणाचा महत्त्वाचा आधार आहे. या जंगलांमध्ये असंख्य वनस्पती, पक्षी आणि वन्यजीवांचे अधिवास आहेत. त्यामुळे मोठ्या प्रमाणावरील वृक्षतोडीचा परिणाम केवळ झाडांपुरता मर्यादित राहणार नाही, तर संपूर्ण परिसंस्थेवर होऊ शकतो, अशी चिंता त्यांनी व्यक्त केली.
शेकरूच्या अधिवासालाही धोका?
महाराष्ट्राचा राज्यप्राणी असलेल्या शेकरूच्या अधिवासावरही अशा प्रकल्पांचा परिणाम होण्याची भीती शिंदे यांनी व्यक्त केली. जंगलातील झाडे ही वन्यजीवांसाठी अन्न, निवारा आणि प्रजननाचे महत्त्वाचे साधन आहेत. त्यामुळे जंगलाचा नैसर्गिक समतोल बिघडल्यास अनेक प्रजातींच्या अस्तित्वावर परिणाम होऊ शकतो.
राज्यव्यापी ‘सह्याद्री वाचवा’ आंदोलनाचे आवाहन
हे आंदोलन केवळ कर्जतपुरते मर्यादित न राहता संपूर्ण महाराष्ट्रात उभे राहावे, असे आवाहन सयाजी शिंदे यांनी केले आहे. कलाकार, वकील, डॉक्टर, खेळाडू, शेतकरी संघटना, बचत गट आणि पर्यावरणप्रेमींनी या चळवळीत सहभागी व्हावे, असे त्यांनी सांगितले.
छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या गड-किल्ल्यांचा आणि सह्याद्रीच्या पराक्रमाचा अभिमान बाळगायचा; पण त्याच सह्याद्रीतील जंगल नष्ट होत असताना शांत राहायचे, हा विरोधाभास असल्याची टीकाही त्यांनी केली.
वृक्षारोपणाच्या आकडेवारीची तपासणी करा
वृक्षतोडीला पर्याय म्हणून वृक्षारोपणाचे दावे केले जात असताना लावलेली झाडे प्रत्यक्षात किती जगतात, याची तपासणी होणे आवश्यक असल्याचे शिंदे यांनी सांगितले.
प्रत्येक जिल्ह्यात किती वृक्षारोपण झाले, किती रोपे लावण्यात आली आणि त्यापैकी किती झाडे आजही जिवंत आहेत, याची वस्तुनिष्ठ माहिती नागरिकांनी मागवावी, असे आवाहन त्यांनी केले. केवळ कागदोपत्री वृक्षारोपण न करता प्रत्यक्ष वृक्षसंवर्धनावर भर देणे गरजेचे असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
वृक्षतोडीला तात्पुरती स्थगिती; प्रश्न अद्याप कायम
दरम्यान, वाढत्या विरोधानंतर २८ ऑक्टोबर रोजी वन विभागाच्या अधिकाऱ्यांनी कर्जत येथील ३२,४९० झाडे तोडण्याची प्रक्रिया थांबविण्यात आल्याचे सांगितले होते. मात्र, ही स्थगिती कायमस्वरूपी आहे की तात्पुरती, याबाबत स्पष्टता देण्यात आलेली नव्हती. त्यामुळे पर्यावरणप्रेमी आणि स्थानिक ग्रामस्थांकडून कायमस्वरूपी निर्णयाची मागणी होत आहे.
निष्कर्ष : कर्जतमधील प्रस्तावित वीज प्रकल्प आणि ३२,४९० झाडांच्या वृक्षतोडीचा मुद्दा आता राज्यव्यापी चर्चेचा विषय बनला आहे. सयाजी शिंदे यांनी ‘सह्याद्री वाचवा’ आंदोलनाच्या माध्यमातून पर्यावरण संरक्षणासाठी नागरिकांना एकत्र येण्याचे आवाहन केले आहे. आता सरकार या आंदोलनाची दखल घेऊन वृक्षतोडीबाबत कायमस्वरूपी काय निर्णय घेते, याकडे महाराष्ट्रातील पर्यावरणप्रेमींचे लक्ष लागले आहे.
